«اعتماد، به ویژه اعتماد بینالمللی، گلی ترد و شکننده است.» این هشدار ویلیام ترایبر، مقام کهنهکار فدرال رزرو در سال ۱۹۶۱ بود که امروز بیش از هر زمان دیگری در تالارهای قدرت واشینگتن طنینانداز شده است. در حالی که دهههاست دلار به عنوان پناهگاه امن سرمایهگذاران شناخته میشود، شواهد جدید نشان میدهد که این «گل شکننده» در حال پژمرده شدن است. با تغییرات ساختاری در بازارهای جهانی و ظهور چهرههای جدید در فدرال رزرو، سوالی حیاتی مطرح میشود: آیا دلار همچنان میتواند جایگاه ممتاز خود را حفظ کند یا در آستانه یک سقوط تاریخی قرار داریم؟
کوین وارش؛ نگهبان جدید یا تهدیدی برای ثبات دلار؟
فدرال رزرو و وزارت خزانهداری آمریکا همواره متولیان اصلی ارزش دلار در داخل و خارج از مرزها بودهاند. حالا با انتخاب کوین وارش (Kevin Warsh) توسط دونالد ترامپ برای ریاست فدرال رزرو، بازارهای ارز با حساسیت بالایی به این تغییر واکنش نشان دادهاند. وارش که قرار است در ماه مه جانشین جروم پاول شود، پیشینهای از حمایت از نرخ بهره بالا دارد؛ موضوعی که تا حدودی ترمز سقوط ۱۰ درصدی ارزش دلار از ابتدای سال ۲۰۲۵ را کشیده است. با این حال، لحن اخیر او کمی نرمتر شده تا با سیاستهای اقتصادی ترامپ همسو شود.
چرا اعتبار دلار و قدرت آن دیگر یکی نیستند؟
قدرت دلار و اعتبار بینالمللی آمریکا همیشه هممسیر نیستند، اما به شدت به جذابیت این کشور برای سرمایهگذاری گره خوردهاند. وارش میراثدار جوی از نگرانی در میان سرمایهگذاران خارجی است؛ نگرانیهایی که با سیاستهای تجاری تهاجمی ترامپ و پایان دوران آزادسازی تجاری تشدید شده است.
در طول ۱۵ سال گذشته، ساختار سرمایهگذاریهای خارجی در آمریکا به طرز چشمگیری تغییر کرده است. سرمایهگذاران به جای خرید داراییهای امن، به سمت داراییهای پرریسک هجوم بردهاند. این موضوع باعث شده است که دلار در برابر ضعفهای اقتصادی آمریکا و سیاستگذاریهای شتابزده در واشینگتن، بیش از پیش آسیبپذیر شود.
خروج بی سروصدای بانکهای مرکزی از قلمرو دلار
کاهش وزن داراییهای دلاری در ذخایر ارزی بانکهای مرکزی جهان، سندی بر افول نقش جهانی این ارز است. سهم دلار از ۷۲ درصد در سال ۱۹۹۹ به ۵۷ درصد در حال حاضر رسیده است. ارزهایی مانند دلار استرالیا، دلار کانادا، ین ژاپن و حتی طلا جایگزین دلار شدهاند؛ چرا که بانکهای مرکزی از تنشهای ژئوپلیتیک و تحریمهای آمریکا هراس دارند.
قمار روی سهام؛ وقتی سود جایگزین امنیت میشود
در دوران جروم پاول، انگیزهی خریداران خارجی داراییهای آمریکایی از «امنیت» به «کسب سود» تغییر یافت. سهم سهام شرکتهای آمریکایی در سبد داراییهای خارجیها از ۲۱ درصد در سال ۲۰۰۹ به رکورد بیسابقه ۵۸ درصد رسیده است.
اگرچه نوآوری شرکتهای آمریکایی جذاب است، اما داراییهای پرریسک به دلیلی «پرریسک» نامیده میشوند. در سال گذشته، تعرفههای ترامپ و ترس از ترکیدن حباب هوش مصنوعی (AI)، اعتماد به بورس آمریکا را خدشهدار کرد. گروه موسوم به «هفت شگفتانگیز» (Magnificent 7) که شامل غولهای تکنولوژی است، در ماههای اخیر رشد چندانی نداشتهاند و در مقابل، سهام بازارهای نوظهور در حال اوجگیری هستند.
وقتی خطر از درون خانه میآید!
برای دههها، اوراق قرضه خزانهداری آمریکا پناهگاه امن (Safe Haven) در زمان بحران بودند. اما در آوریل گذشته، پس از اعلام تعرفههای سنگین توسط ترامپ، حتی با سقوط بورس، بازدهی اوراق قرضه بالا رفت. این یعنی اوراق قرضه دیگر نقش ضربهگیر را بازی نمیکنند. به قول فیلمهای ترسناک: «تماسِ تهدیدآمیز از داخل خودِ خانه است!» وقتی دولت آمریکا خودش عامل تلاطم بازار باشد، اوراق قرضه دولتی دیگر نمیتوانند مأمنی برای سرمایه باشند.
موجهای پیدرپی خروج سرمایه در راه است؟
سرمایهگذاران بزرگ مانند صندوق بازنشستگی «آلکتا» در سوئد، به دلیل کاهش پیشبینیپذیری سیاستهای آمریکا و بدهیهای ملی سرسامآور، شروع به کاهش داراییهای دلاری خود کردهاند. اگرچه برخی سرمایهگذاران حاکمیتی (مانند عربستان سعودی با خرید شرکتهای بازیسازی) هنوز در آمریکا فعال هستند، اما یک روند نگرانکننده در حال شکلگیری است: پوشش ریسک (Hedging).
بسیاری از سرمایهگذاران با فروش دلار در بازارهای آتی، سعی میکنند خود را در برابر سقوط احتمالی بیمه کنند. این فعالیتهای پوششی که در سال ۲۰۲۵ شدت گرفته است، مانند موجهای پیدرپی عمل کرده و ارزش دلار را به صورت مکانیکی پایین میکشد.
سقوط ۴۰ درصدی؛ آیا تاریخ تکرار میشود؟
یک پیشینه تاریخی نگرانکننده وجود دارد: بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸، پس از ترکیدن حباب داتکام، بورس آمریکا عملکرد ضعیفتری نسبت به اروپا و بازارهای نوظهور داشت و در آن دوره، ارزش دلار حدود ۴۰ درصد سقوط کرد. تفاوت ترسناک امروز با آن زمان این است که در آن دوران بانکهای مرکزی در حال انبار کردن دلار بودند، اما امروز آنها در حال تنوعبخشی به داراییهای خود و خروج از سلطه دلار هستند.
نتیجهگیری: دلار در لبه پرتگاه؟
کوین وارش در سال ۲۰۱۰ گفته بود: «حق مالکیت دلار به عنوان ارز ذخیره جهانی، موروثی نیست؛ باید هر بار آن را به دست آورد.» حالا او در حالی به ریاست فدرال رزرو نزدیک میشود که دلار آسیبپذیرتر از هر زمان دیگری در تاریخ معاصر به نظر میرسد. تضعیف وضعیت پناهگاه امن دلار و وابستگی آن به عملکرد بورس، پایهای لرزان برای وفاداری سرمایهگذاران ایجاد کرده است. اگر غولهای تکنولوژی آمریکا سقوط کنند، ممکن است شاهد دومینوی سقوطی باشیم که کل سیستم مالی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
منبع: تحلیل اختصاصی اکونومیست از وضعیت بازارهای مالی ۲۰۲۶