در حالی که اقتصاد ایران با تورمهای کمرشکن و بیثباتیهای سیاسی دستوپنجه نرم میکند، گزارش جدید موسسه Chainalysis از یک تحول بزرگ پرده برداشته است. در سال ۲۰۲۵، اکوسیستم رمزارز ایران مرز ۷.۷۸ میلیارد دلار را رد کرد. اما این تمام ماجرا نیست؛ بیتکوین اکنون به یک ابزار دوگانه تبدیل شده است: از یک سو راه نجاتی برای حفظ ارزش دارایی شهروندان و از سوی دیگر، ابزاری راهبردی در دست نهادهای نظامی برای دور زدن تحریمها. در این گزارش، ابعاد پنهان نفوذ بلاکچین در لایههای مختلف جامعه و حاکمیت ایران را بررسی میکنیم.
بیتکوین؛ تنها سنگر در برابر فروپاشی ارزش پول ملی
دادههای بلاکچینی نشان میدهند که رابطه مستقیمی میان «شوکهای سیاسی» و «خرید بیتکوین» در ایران وجود دارد. با ریزش ۹۰ درصدی ارزش ریال از سال ۲۰۱۸ و تورم ۵۰ درصدی، بیتکوین برای بسیاری از مردم ایران فراتر از یک سرمایهگذاری، به یک «گزینه برای بقا» تبدیل شده است.
تحلیلگران مشاهده کردهاند که در جریان ناآرامیهای اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، میزان انتقال بیتکوین از صرافیهای داخلی به کیفپولهای شخصی (Self-Custody) به شدت افزایش یافته است. این رفتار نشاندهنده تلاش مردم برای خارج کردن داراییهای خود از سیستمهای تحت کنترل دولت، پیش از قطع احتمالی اینترنت یا فروپاشی کامل بانکی است.
بلاکچین؛ دماسنج لحظهای تنشهای ژئوپلیتیک
گزارش چینآنالیز تاکید میکند که دادههای روی زنجیره (On-chain)، مانند یک دماسنج دقیق، زمان وقوع بحرانهای بزرگ را ثبت کردهاند. جهشهای ناگهانی در حجم معاملات دقیقاً با حوادث زیر همخوانی دارد:
- حملات موشکی اکتبر ۲۰۲۴.
- جنگ کوتاهمدت ژوئن ۲۰۲۵ و حملات سایبری به صرافیهای بزرگ داخلی مانند نوبیتکس.
- اختلال در سیستمهای بانکی مرتبط با نهادهای نظامی (بانک سپه).
نفوذ نهادهای نظامی در بازار رمزارز ایران
در کنار استفاده مردمی، گزارشها حاکی از تسلط فزاینده نهادهای نظامی (سپاه پاسداران) بر اکوسیستم رمزارز ایران است. برآورد میشود که حدود ۵۰ درصد از کل ارزش دیجیتال ورودی به ایران در سه ماهه چهارم ۲۰۲۵، متعلق به آدرسهای مرتبط با شبکههای تحت تحریم بوده است.
این کیفپولها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳ میلیارد دلار دریافت کردهاند که برای جابهجایی درآمدهای نفتی غیرقانونی، پولشویی و تامین مالی گروههای نیابتی در منطقه استفاده شده است. البته کارشناسان معتقدند رقم واقعی بسیار فراتر از این تخمینهاست، زیرا بخش بزرگی از معاملات از طریق شرکتهای صوری و کیفپولهای شناسایینشده انجام میشود.
نتیجهگیری: ماهیت خنثی تکنولوژی در دستان بازیگران متفاوت
بیتکوین به دلیل ماهیت بدون مرز و ضدسانسور خود، در ایران نقشی دوگانه ایفا میکند. این تکنولوژی از یک طرف به شهروندان عادی کمک میکند تا در برابر بیکفایتیهای اقتصادی دولت از خود محافظت کنند و از طرف دیگر، به حاکمیت اجازه میدهد تا فشارهای بینالمللی را دور بزند. واقعیت این است که در سال ۲۰۲۶، بلاکچین به زیرساختی حیاتی در ایران تبدیل شده که هم ابزار «مقاومت مدنی» است و هم ابزار «بقا سیاسی».
منبع: گزارش تحلیلی Chainalysis – ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶