اگر در تابلوی معاملات بورس به نمادهای مختلف نگاه کرده باشید، حتماً با واژه حجم مبنا برخورد کردهاید. این قانون که از سال ۱۳۸۲ در بازار سرمایه ایران اجرایی شد، نقش یک ترمز هوشمند را ایفا میکند تا از تغییرات ناگهانی و غیرواقعی قیمت جلوگیری کند. در واقع، حجم مبنا ابزاری است که تضمین میکند تغییرات قیمت یک سهم، نتیجه معامله حجم قابلتوجهی از آن دارایی است، نه صرفاً جابهجایی چند برگه سهم!
تعریف ساده حجم مبنا و تاثیر آن بر معاملات
حجم مبنا به حداقل تعداد سهامی گفته میشود که باید در طول یک روز معاملاتی داد و ستد شود تا قیمت پایانی سهم بتواند به اندازه کل بازه نوسان (مثلاً مثبت یا منفی ۵ درصد) تغییر کند. اگر تعداد سهام معامله شده کمتر از حجم مبنا باشد، قیمت پایانی سهم نیز به همان نسبت کمتر تغییر خواهد کرد.
نحوه محاسبه حجم مبنا در بورس و فرابورس
قوانین محاسباتی حجم مبنا از اسفند ۱۳۹۸ دچار تحول شد تا نقدشوندگی بازار بهبود یابد. در حال حاضر این محاسبات بر اساس ارزش ریالی به شرح زیر است:
۱. در بازار بورس تهران
- حداقل ارزش: برای تمام شرکتها معادل ۵۰ میلیارد ریال است.
- حداکثر ارزش: برای شرکتهای بزرگ (سرمایه بالای ۲۰ هزار میلیارد ریال) معادل ۱۲۰ میلیارد ریال و برای شرکتهای کوچکتر ۱۰۰ میلیارد ریال تعیین شده است.
۲. در بازار فرابورس و پایه
قوانین فرابورس مشابه بورس است، اما در بازار پایه برای کنترل ریسک، اعداد متفاوتی در نظر گرفته شده است:
- تابلو زرد: ۲۰ میلیارد ریال
- تابلو نارنجی: ۱۰ میلیارد ریال
- تابلو قرمز: ۵ میلیارد ریال
رابطه حجم مبنا و قیمت پایانی
بسیاری از معاملهگران مبتدی، قیمت آخرین معامله را با قیمت پایانی اشتباه میگیرند. قیمت پایانی که مبنای قیمت شروع روز بعد است، از میانگین وزنی معاملات کل روز به دست میآید؛ اما تنها در صورتی این میانگین به طور کامل اعمال میشود که حجم معاملات برابر یا بیشتر از حجم مبنا باشد. در غیر این صورت، فرمول زیر حاکم است:
(مقدار تغییر قیمت واقعی) = (تغییر قیمت میانگین وزنی) × (حجم معاملات انجام شده ÷ حجم مبنا)
چرا حجم مبنا در بازارهای جهانی وجود ندارد؟
حجم مبنا و دامنه نوسان، ابزارهای خاص بازار ایران هستند. در بورسهای پیشرفته دنیا مانند وال استریت، اعتقاد بر این است که عرضه و تقاضا باید بدون محدودیت قیمت را تعیین کند. با این حال، در بازارهای در حال توسعه مانند ایران، این ابزارها برای جلوگیری از دستکاری قیمت و کاهش رفتارهای هیجانی (صفهای خرید و فروش کاذب) بسیار حیاتی هستند.
کاربرد حجم مبنا در تابلوخوانی حرفهای
یک تحلیلگر باسابقه با بررسی حجم مبنا میتواند سیگنالهای مهمی دریافت کند:
- پر نشدن حجم مبنا: نشاندهنده قفل بودن سهم در صف خرید یا فروش و احتمال تداوم روند در روزهای آتی است.
- حجم مبنای یک: معمولاً در زمان بازگشایی نمادها پس از مجمع یا در شرایط خاص (مانند رفع گره معاملاتی) اعمال میشود تا قیمت سریعتر به تعادل برسد.
سخن پایانی
درک مفهوم حجم مبنا یکی از ستونهای اصلی آموزش تابلوخوانی است. این عدد به شما میگوید که آیا تغییر قیمت امروز سهم معتبر است یا خیر. با زیر نظر گرفتن نسبت حجم معاملات به حجم مبنا، میتوانید هوشمندانهتر درباره ورود یا خروج از یک سهم تصمیمگیری کنید.