در حالی که غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، با اطمینان از مازاد ۲۰۰ هزار تومانی در طرح جدید کالابرگ سخن میگوید، واقعیتهای میدانی بازار تهران تصویر متفاوتی را نشان میدهند. به نظر میرسد محاسبات روی کاغذ وزارتخانه با منطق بازار و سفره مردم فاصله معناداری پیدا کرده است.
جراحی ارزی و شوک ۴ برابری به هزینههای تولید
حذف ارز ترجیحی و انتقال کالاهای اساسی به نرخ تالار دوم، قیمت تمامشده نهادههای دامی را با جهشی خیرهکننده مواجه کرده است. وزیر جهاد کشاورزی قصد دارد با اعتبار ثابت یک میلیون تومانی، شعلههای سرکش تورم مواد غذایی را مهار کند؛ اما تحلیلگران معتقدند این مبلغ در برابر موج گرانیها مانند پاشیدن خاکستر روی آتش است.
وعده تثبیت قیمتها؛ آرامبخش یا زنگ خطر نایابی کالا؟
وعده تثبیت دو ماهه قیمتها بیش از آنکه باعث آرامش مصرفکننده شود، تولیدکنندگان را نسبت به آینده نگران کرده است. تجربه نشان داده که سرکوب قیمتی به بهانه توزیع کالابرگ، در نهایت به دو نتیجه ختم میشود:
- احتکار کالا: تولیدکننده برای جلوگیری از ضرر، عرضه را به امید افزایش قیمت در ماههای آینده متوقف میکند.
- توزیع خارج از شبکه: ایجاد بازار سیاه و نایاب شدن اقلام ضروری در فروشگاههای رسمی.
شکاف عمیق میان اعتبار کالابرگ و قیمت واقعی سبد معیشت
ادعای وزیر مبنی بر جبران هزینهها با یارانه یک میلیون تومانی در حالی مطرح میشود که قیمت مرغ از نرخ مصوب عبور کرده و به مرز ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. این یعنی تنها یک قلم از سبد ۱۱ قلمی کالابرگ، بخش بزرگی از این اعتبار را میبلعد. نوری قزلجه معتقد است اثر حذف ارز بر گوشت قرمز کمتر از ۱۵ درصد است، اما واقعیت بازار نشان میدهد که زنجیره تولید از لبنیات تا فرآوردههای پروتئینی دچار شوک دومینووار شده است.
چرا نظارتهای تعزیراتی شکست میخورند؟
وزیر کشاورزی از نظارت حاکمیتی برای کنترل بازار سخن میگوید؛ اما اقتصاددانان هشدار میدهند که وقتی هزینه مواد اولیه ۴ برابر میشود، نظارتهای دستوری تنها باعث کاهش کیفیت محصولات یا خروج آنها از چرخه توزیع قانونی میشود. منطق بازار همواره ثابت کرده است که دستور و جریمه نمیتواند جایگزین تعادل عرضه و تقاضا شود.
پیامدهای پنهان حذف یارانه ارزی نهادهها
نکتهای که در محاسبات دولتی نادیده گرفته شده، سیگنال تورمی به کالاهای غیرمرتبط است. اعتبار یک میلیون تومانی ثابت است، اما تورم ماهانه به سرعت ارزش واقعی این قدرت خرید را کاهش میدهد. بدون رفع انحصار در واردات نهادهها، حذف یارانه ارزی تنها به معنای تثبیت قیمتها در قلههای جدید توسط بازیگران بزرگ صنعت خواهد بود.
در نهایت، سوال اساسی اینجاست: آیا این ریاضیات فانتزی میتواند امنیت غذایی جامعه را در ماههای پایانی سال تضمین کند یا باید منتظر موج جدیدی از گرانی در سفرههای مردم باشیم؟