صنعت سیمان ایران این روزها در میان یک فشار گازانبری گرفتار شده است. از یک سو ناترازی انرژی و قطع گاز تولید را به زانو درآورده و از سوی دیگر، ابلاغیههای ناگهانی و بروکراسیهای پیچیده اداری، راه را بر صادرات این محصول استراتژیک بسته است. این وضعیت نه تنها ارزآوری غیرنفتی را مختل کرده، بلکه بازار نقد همسایگان را به رقبای منطقهای واگذار میکند.
تیر خلاصی بر پیکره شفافیت بورس کالا
در حالی که انتظار میرفت عرضه سیمان در بورس کالا به شفافسازی قیمت و حذف دلالان منجر شود، اجرای سختگیرانه آییننامههای مبارزه با پولشویی نتیجه عکس داده است. مسدود شدن کدهای بورسی اتباع خارجی و الزام به دریافت روادید تجاری، خریداران نقد افغانستانی و عراقی را از بستر قانونی بورس فراری داده است.
کاهش ۲۰۰ هزار تنی صادرات در کمتر از دو هفته!
آمارها تکاندهنده است؛ تنها طی ۱۴ روز، حجم صادرات سیمان ایران با ریزش بیسابقه ۲۰۰ هزار تنی مواجه شده است. وقتی خریدار خارجی نتواند از مسیرهای قانونی و شفاف خرید کند، تقاضا سرکوب شده یا به سمت بازارهای غیررسمی و دلالان مرزی سوق پیدا میکند. نتیجه این فرآیند چیزی جز ارزانفروشی سیمان ایران و از دست رفتن سرمایههای ملی نیست.
چالشهای تولید؛ از مازوتسوزی تا انبارها دپو شده
صنعت سیمان علاوه بر بنبست صادراتی، با بحران تولید نیز دست و پنجه نرم میکند:
- ناترازی گاز: قطع سوخت پاک و اجبار به استفاده از مازوت با هزینههای کمرشکن لجستیکی.
- استهلاک تجهیزات: آسیبهای فنی ناشی از سوخت جایگزین و رسوبات آلاینده.
- قفل شدن نقدینگی: دپو شدن محصولات در انبارها و کاهش سودآوری شرکتهای بورسی.
تضاد سیاستهای ارزی با واقعیتهای تجاری
در شرایطی که کشور به شدت به ارز حاصل از صادرات نیاز دارد، ایجاد موانع سنگین برای خریداران خرد و کلان کشورهای همسایه، ضربهای مهلک به اعتماد سرمایهگذاران است. خریداران عراقی و افغانستانی که عمدتاً به دنبال معاملات سریع و نقدی هستند، با پیچیدگیهای دریافت روادید تجاری، عطای بازار ایران را به لقایش میبخشند.
راهکار خروج از بنبست صنعت سیمان
تحلیلگران معتقدند برای جلوگیری از رکود عمیق در این صنعت، هماهنگی فوری میان وزارت صمت، بانک مرکزی و نهادهای ناظر ضروری است. راهکارهای پیشنهادی عبارتند از:
- تسهیل در صدور کدهای بورسی برای هویتهای احراز شده منطقهای.
- ایجاد استثنائات تجاری برای خریداران سنتی کشورهای همسایه.
- رفع محدودیتهای انرژی برای کارخانجات ارزآور جهت جلوگیری از توقف خط تولید.
نتیجهگیری: پیروزی دلالان در سایه بروکراسی
بروکراسیهای جدید پایتختنشینان جادهای دوطرفه برای خروج ارز و ورود دلالان ساخته است. اگر تدبیری فوری برای بازگشت خریداران خارجی به رینگ صادراتی بورس کالا اندیشیده نشود، صنعت سیمان که یکی از ارکان اصلی صادرات غیرنفتی است، جایگاه خود را در بازارهای جهانی به طور کامل از دست خواهد داد.